مرور روایی بر کاربست هوش مصنوعی در تربیت معلم: ارایه مدل مفهومی

نویسندگان

  • محدثه رضائی * گروه کارشناسی ارشد آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه پیام نور، تبریز، ایران.
  • فاطمه تکلو گروه آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه پیام نور، تبریز، ایران.

https://doi.org/10.48313/asemel.v2i4.95

چکیده

هدف: با گسترش کاربرد هوش مصنوعی در نظام‌های آموزشی، بازاندیشی در الگوهای تربیت معلم به ضرورتی اساسی تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی تحول تربیت معلم در پرتو هوش مصنوعی و ارایه یک مدل مفهومی از تعامل میان ظرفیت‌های فناورانه، سواد هوش مصنوعی، شایستگی‌های حرفه‌ای و بسترهای اخلاقی-نهادی انجام شد.

روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر مرور روایی-تلفیقی انجام شد. منابع علمی معتبر بین‌المللی منتشرشده در بازه زمانی 2020 تا 2025 از طریق تحلیل محتوای مقالات، گزارش‌های سیاستی و چارچوب‌های نظری گردآوری و با روش سنتز مفهومی تحلیل شدند.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که هوش مصنوعی با فراهم‌کردن یادگیری شخصی‌سازی‌شده، بازخورد هوشمند، تحلیل داده‌های آموزشی و خودکارسازی فعالیت‌های اداری، ظرفیت ارتقای کیفیت آموزش و توسعه حرفه‌ای معلمان را دارد. در مقابل، چالش‌هایی همچون سوگیری الگوریتمی، امنیت داده‌ها، شکاف دیجیتال و ملاحظات اخلاقی، ضرورت تقویت سواد هوش مصنوعی و استقرار سازوکارهای حکمرانی مناسب را آشکار می‌سازد. همچنین، مدل مفهومی پژوهش بر تعامل متوازن میان زیرساخت فناورانه، آمادگی حرفه‌ای معلمان و حمایت نهادی تاکید دارد.

اصالت/ارزش افزوده علمی: نوآوری این پژوهش در ارایه یک مدل مفهومی چهارمولفه‌ای برای تبیین تحول تربیت معلم در عصر هوش مصنوعی است که ضمن یکپارچه‌سازی ابعاد فناورانه، حرفه‌ای، اخلاقی و نهادی، رویکرد "معلم افزوده‌شده" را به‌عنوان چارچوبی برای بهره‌گیری مسئولانه از هوش مصنوعی در نظام تربیت معلم پیشنهاد می‌کند.

کلمات کلیدی:

هوش مصنوعی، تربیت معلم، سواد هوش مصنوعی، حکمرانی اخلاقی، معلم افزوده ‌شده

مراجع

  1. [1] Aljemely, Y. (2024). Challenges and best practices in training teachers to utilize artificial intelligence: A systematic review. Frontiers in education, 9, 1-10. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1470853
  2. [2] Al-Fatih, M. Z., & Humaira, S. S. (2025). Reorienting muraqabah for AI-driven teacher performance monitoring: Exploring quality assurance transformations within islamic education. Al kautsar: Knowledge advancements in teaching strategies and research, 3(3). https://journalweb.org/ojs/index.php/Al-Kautsar/article/view/868
  3. [3] Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard university press. https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9vz4
  4. [4] Kohnke, L., Zou, D., Ou, A. W., & Gu, M. M. (2025). Preparing future educators for AI-enhanced classrooms: Insights into AI literacy and integration. Computers and education: Artificial intelligence, 8, 100398. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2025.100398
  5. [5] Hooshyar, D., Weng, X., Sillat, P. J., Tammets, K., Wang, M., & Hämäläinen, R. (2024). The effectiveness of personalized technology-enhanced learning in higher education: A meta-analysis with association rule mining. Computers & education, 223, 105169. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2024.105169
  6. [6] Akgun, S., & Greenhow, C. (2022). Artificial intelligence in education: Addressing ethical challenges in K-12 settings. AI and ethics, 2(3), 431–440. https://doi.org/10.1007/s43681-021-00096-7
  7. [7] Varsik, S., & Vosberg, L. (2024). The potential impact of artificial intelligence on equity and inclusion in education. OECD artificial intelligence papers, (23). https://doi.org/10.1787/15df715b-en
  8. [8] Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers college record, 108(6), 1017–1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
  9. [9] Duan, H., & Zhao, W. (2024). The effects of educational artificial intelligence-powered applications on teachers’ perceived autonomy, professional development for online teaching, and digital burnout. International review of research in open and distributed learning, 25(3), 57–76. https://doi.org/10.19173/irrodl.v25i3.7659
  10. [10] Diliberti, M., Schwartz, H. L., Doan, S. Y., Shapiro, A. K., Rainey, L., & Lake, R. J. (2024). Using artificial intelligence tools in K-12 classrooms. Rand Santa Monica, CA. https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RRA900/RRA956-21/RAND_RRA956-21.pdf
  11. [11] Huang, L. (2023). Ethics of artificial intelligence in education: Student privacy and data protection. Science insights education frontiers, 16(2), 2577–2587. https://doi.org/10.15354/sief.23.re202
  12. [12] Chiu, T. K. F. (2024). The impact of generative AI (GenAI) on practices, policies and research direction in education: A case of ChatGPT and Midjourney. Interactive learning environments, 32(10), 6187–6203. https://doi.org/10.1080/10494820.2023.2253861
  13. [13] Schlippe, T., Cheng, E. C. K., & Wang, T. (2023). Artificial intelligence in education technologies: New development and innovative practices. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-99-7947-9
  14. [14] Xue, L., Ghazali, N., & Mahat, J. (2025). Artificial intelligence (AI) adoption among teachers: A systematic review and agenda for future research. International journal of technology in education, 8(3), 802–824. https://doi.org/10.46328/ijte.1191
  15. [15] Sing, C., & Yung, J. S. (2021). A review of artificial intelligence (AI) in education from 2010 to 2020. Complexity, 2021. https://doi.org/10.1155/2021/8812542
  16. [16] Viberg, O., Cukurova, M., Feldman-Maggor, Y., Alexandron, G., Shirai, S., Kanemune, S., ... & Kizilcec, R. F. (2025). What explains teachers’ trust in AI in education across six countries? International journal of artificial intelligence in education, 35(3), 1288–1316. https://doi.org/10.1007/s40593-024-00433-x
  17. [17] Chan, C. K. Y., & Tsi, L. H. Y. (2023). The AI revolution in education: Will AI replace or assist teachers in higher education? https://arxiv.org/abs/2305.01185
  18. [18] Mao, J., Chen, B., & Liu, J. C. (2024). Generative artificial intelligence in education and its implications for assessment. TechTrends, 68(1), 58–66. https://doi.org/10.1007/s11528-023-00911-4
  19. [19] Alshaibani, W. T., Helvaci, M., Shayea, I., & Mohamad, H. (2021). Airplane detection based on mask region convolution neural network. https://arxiv.org/abs/2108.12817
  20. [20] Koehler, M. J., Mishra, P., & Cain, W. (2013). What is technological pedagogical content knowledge (TPACK)? Journal of education, 193(3), 13–19. https://doi.org/10.1177/002205741319300303
  21. [21] García-López, I. M., & Trujillo-Liñán, L. (2025, September). Correction: Ethical and regulatory challenges of generative AI in education: A systematic review. In Frontiers in education (Vol. 10, p. 1681252). Frontiers Media SA. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1681252
  22. [22] Hwang, G. J., & Chang, C. Y. (2023). A review of opportunities and challenges of chatbots in education. Interactive learning environments, 31(7), 4099–4112. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1952615
  23. [23] Daher, R. (2025). Integrating AI literacy into teacher education: A critical perspective paper. Discover artificial intelligence, 5(1), 217. https://doi.org/10.1007/s44163-025-00475-7
  24. [24] Tunjera, N., & Chigona, A. (2023). Investigating effective ways to use artificial intelligence in teacher [presentation]. 22nd European conference on e-learning: ECEL 2023. Academic Conferences and publishing limited. https://papers.academic-conferences.org/index.php/ecel/article/view/1625/1765
  25. [25] Long, D., & Magerko, B. (2020). What is ai literacy? competencies and design considerations. Proceedings of the 2020 CHI conference on human factors in computing systems (pp. 1–16). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
  26. [26] Cukurova, M. (2024). The interplay of learning, analytics and artificial intelligence in education: A vision for hybrid intelligence. British journal of educational technology, 56(2), 469–488. https://doi.org/10.1111/bjet.13514
  27. [27] Tan, X., Cheng, G., & Ling, M. H. (2025). Artificial intelligence in teaching and teacher professional development: A systematic review. Computers and education: Artificial intelligence, 8, 100355. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100355
  28. [28] UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. https://doi.org/10.54675/PCSP7350
  29. [29] UNESCO. (2025). AI and education: Protecting the rights of learners. https://www.unesco.org/en/articles/ai-and-education-protecting-rights-learners
  30. [30] Mikeladze, T., Meijer, P. C., & Verhoeff, R. P. (2024). A comprehensive exploration of artificial intelligence competence frameworks for educators: A critical review. European journal of education, 59(3), e12663. https://doi.org/10.1111/ejed.12663
  31. [31] Diego, U. of S. (2022). Artificial intelligence (AI) in education certificate. professional & continuing education. https://pce.sandiego.edu/certificates/artificial-intelligence-ai-in-education-certificate/
  32. [32] Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10139722/
  33. [33] Tammets, K., & Ley, T. (2023). Integrating AI tools in teacher professional learning: A conceptual model and illustrative case. Frontiers in artificial intelligence, 6, 1255089. https://doi.org/10.3389/frai.2023.1255089
  34. [34] Edthena. (2022). Professional development for teachers. https://www.edthena.com/
  35. [35] Luckin, R., & Holmes, W. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education. UCL Knowledge Lab. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1475756/
  36. [36] Garzón, J., Eddy, P., & Camilo, M. (2025). Systematic review of artificial intelligence in education: Trends, benefits, and challenges. Multimodal technologies and interaction, 9(8), 84. https://doi.org/10.3390/mti9080084

دانلود

چاپ شده

2025-12-19

شماره

دوره 2 شماره 4 (1404): مطالعات کاربردی در مدیریت آموزشی و یادگیری الکترونیکی

نوع مقاله

مقالات شماره جاری

ارجاع به مقاله

رضائی م. ., & تکلو ف. . (2025). مرور روایی بر کاربست هوش مصنوعی در تربیت معلم: ارایه مدل مفهومی. مطالعات کاربردی در مدیریت آموزشی و یادگیری الکترونیکی, 2(4), 234-248. https://doi.org/10.48313/asemel.v2i4.95
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.